Th1
Hơn nửa năm nay, mình lang thang khắp vùng Lai Châu, từ Phong Thổ luồn sang Sìn Hồ, ngược về Mường Tè vào xem các vườn sâm đồng bào trồng tự phát và một số HTX trồng sâm.
Một điều nhận thấy, vườn sâm tự phát hay trong các HTX đều khá manh mún, diện tích trồng nhỏ, kỹ thuật canh tác thiếu khoa học, cây sâm còi cọc và năng suất rất thấp.
Sâm trồng dưới tán rừng thì thực sự, nói cho vui thôi, chứ diện thích lưa thưa, đếm trên đầu ngón tay.
Chính vì năng suất thấp nên giá bán sâm Lại Châu so với thu nhập của người dân mình còn khá cao, loại sâm 7-8 năm tuổi vẫn ở ngưỡng 20-30 tr/kg.
Nhưng bù lại, chất lượng của nó thực sự rất tốt, quá tốt.
Giống Sâm Lai Châu vốn là giống sâm quý, chất lượng ngang ngửa với sâm Ngọc Linh và là một trong những loại sâm tốt nhất thế giới. Chính phủ đã có đề án nghiên cứu, phát triển diện tích trồng sâm Lai Châu ở quy mô công nghiệp, tỉnh Lai Châu cũng theo đó tuyên bố triển khai các chương trình mục tiêu phát triển loài dược liệu quý này. Mục tiêu để toàn dân có thể được dùng sâm Việt Nam với giá phải chăng và đem xuất khẩu kiếm ngoại tệ.
Thế nhưng, tất cả có vẻ như vẫn đang dậm chân tại chỗ.
Nó có vẻ rất trùng khớp với tâm lý của người nông dân Việt ta, đó là tâm lý ăn xổi. Trồng sâm, nó không giống như trồng dưa hấu hay nuôi lợn. Trong khi dưa hấu sau 1 năm thu hoạch vài lần, nuôi lợn cũng thế. Nhưng trồng sâm thì không như thế, phải mất tới 5-7 năm, thậm chí dài hơn, để có thể thu hoạch 1 lứa sâm.
Nông dân, đặc biệt là đồng bào nghèo ở miền Tây Bắc không đủ sức bền để đợi đến ngày hái quả. Trong khi quá trình trồng sâm tồn tại quá nhiều rủi ro, dính nấm phát là chết hàng loạt, thối rễ hoặc bị chuột rừng xơi trước. Và, có cả nỗi lo hôm nay trồng sâm không biết 5-7 năm sau giá cả nó thế nào.
Mình biết anh nông dân người Mông ở Mồ Sì San (Phong Thổ), quyết tâm trồng sâm, san hẳn quả đồi bên vách nhà để xuống giống. Nhưng lứa nào cũng vậy, cây sâm mới được khoảng 2 năm, vì thiếu tiền, đành phải bán rẻ cây non, thu về chẳng đáng là bao.
Bên cạnh đó, kỹ thuật canh tác vốn dĩ là tiền đề quan trọng hàng đầu trong nông nghiệp trồng trọt. Nó là nền tảng tiên quyết để xây dựng phát triển giống sâm Lai Châu ở quy mô công nghiệp.
Nhưng thử hỏi, hiện nay có bao nhiêu đề án khoa học bài bản được áp dụng vào thực tế. Hay chủ yếu sau khi được nghiệm thu, nó nằm im ỉm trên giấy và người nông dân vẫn lẩn mẩn dò đường trên đỉnh núi cao quanh năm mây mù. Còn thương lái thì ngồi vắt chân đua nhau làm giá, bóp méo thì trường.
Chúng ta sẽ giật mình khi nhìn sang ông bạn láng giềng, Trung Quốc!
Mấy thập niên trước, khi phát hiện ra tác dụng kỳ diệu của sâm Việt Nam, thương lái Trung Quốc đã âm thầm mò sang Lai Châu thu mua với số lượng lớn với giá cực rẻ. Khi thu mua cạn kiệt tới mức gần như tuyệt chủng thì họ tính chuyện trồng giống sâm Lai Châu quy mô công nghiệp ở Vân Nam.
Cây sâm vốn dĩ làm gì có biên giới quốc gia. Biên giới của nó chính là các vùng thổ nhưỡng và khí hậu. Vân Nam (Trung Quốc) và một số huyện của Lai Châu (Việt Nam) vốn cùng thổ nhưỡng và vô cùng phù hợp để cây sâm Lai Châu sinh trưởng. Dù rất xót xa nhưng chúng ta phải công nhận rằng Trung Quốc đã rất thành công trong việc nhân giống đại trà loài sâm quý này. Không những nhân giống, họ còn lai tạo để cho ra giống sâm khỏe hơn, phù hợp với nhiều điều kiện thổ nhưỡng và đặc biệt cho năng suất rất cao.
Trận đấu lượt đi trên sân nhà, và chúng ta đã thua!
Còn trận đấu lượt về, không rõ bao giờ mới được tổ chức…
Tôi biết hiện nay ở Lâm Đồng, có đơn vị (có uy tín hẳn hoi) tuyên bố rầm rộ trên báo chí rằng: Họ đã bỏ nhiều năm mời chuyên gia nước ngoài, nghiên cứu và di thực sâm Lai Châu và Ngọc Linh về Lâm Đồng. Đến nay họ đã thành công và rầm rộ triển khai bán sản phẩm.
Thực ra, đơn vị này, tôi và một số anh em trong ngành sâm đều đã khá rõ câu chuyện của họ. Khá rõ, từ khi họ bắt đầu nhập hạt giống và triển khai những luống sâm đầu tiên.
Nó là hạt giống nhập từ ông bạn láng giềng khổng lồ: Trung Quốc!
Và khi những củ sâm đầu tiên được bật rễ đón ánh sáng, xem hình thái củ sâm, chúng tôi thốt lên: Không còn nghi ngờ gì nữa, nó không phải sâm Ngọc Linh!
Người nào vạch ra bài toán này quả là có đầu óc trí trá. Là bởi, sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh hay sâm Kim Bình (Trung Quốc) thì đều là sâm Việt Nam (Panax Vietnamensis) với các đặc trưng ghi rõ trong dược điển. Nếu đem đi định tính hoặc định lượng 3 chủng sâm này thì kết quả đều như nhau: Chúng là sâm Việt Nam.
Chỉ khi đem đi kiểm định GEN thì mới sáng tỏ được đâu là GEN Ngọc Linh, đâu là GEN Tàu.
Câu chuyện này thực ra cũng không có gì to tát nếu đơn vị này không bán ra sản phẩm với giá quá rát là 70-80 tr/kg. Trong khi, loại sâm này trên thị trường hiện nay cũng chỉ khoảng 5-10 tr/ kg.
Việc lấy hạt giống ở nơi khác và khẳng định đó là sâm Ngọc Linh, xong vẽ ra đủ thứ mỹ từ hào nhoáng về một công trình nghiên cứu công phu, là hành vi lừa dối người tiêu dùng.
Chính xác hơn, đó là hành vi xảo quyệt của gian thương. Họ chỉ nghĩ đến mình, cho mình và kệ mẹ khách hàng.
Ở một góc độ nào đó, việc làm này đang bóp nghẹt ước mơ của một số cá nhân, đơn vị đã – đang và sẽ triển khai các dự án trồng và cung ứng sâm Việt Nam, trên lãnh thổ tổ Tổ quốc ta, để phục vụ đồng bào ta một cách nghiêm túc.
Nó cũng khiến chúng ta tỉnh ngộ rằng, đã đến lúc chúng ta phải nhìn lại chính mình, bỏ qua cái tôi, cúi đầu học hỏi kỹ thuật trồng sâm của Trung Quốc, Hàn Quốc…
Thậm chí kể cả tìm cách trộm cắp nguyên xi công nghệ mà bê về nước.
Tiến Sâm