Sâm Việt Nam là dòng sâm quý, được coi là Quốc bảo Việt Nam, được đánh giá là quý nhất thế giới dựa trên hàm lượng saponin tổng hợp rất cao. Thế nhưng, sâm Việt Nam lại có vô số loại, nguồn gen tương đối phức tạp, nên bị giả nhiều, lẫn lộn giá trị và khiến người tiêu dùng như rơi vào ma trận. Nó phức tạp đến mức, máy móc cũng không phân biệt được, nhà thực vật cũng không phân biệt được.

Dựa trên sự hiểu biết theo kinh nghiệm thực tế nhiều năm tìm hiểu của tôi, xin được chép ra, để bạn đọc tham khảo.

 

Sâm Việt Nam là tên gọi loại sâm đã được VN đăng ký bản quyền, có tên khoa học là Panax vietnamensis. Dược sĩ Đào Kim Long và Nguyễn Bá Hoạt tìm ra nó vào năm 1973. Nó có đặc trưng của Saponin Majonosid R2, viết tắt là MR2. Ngoài ra, hàm lượng Saponin Ginsenosid Rg1 cũng rất cao. Tổng số đã tìm thấy 52 loại saponin trong củ sâm Việt Nam. Và, có thể còn có cả ngàn loại saponin cũng như các hợp chất quý trong củ sâm này, chờ khoa học tiếp tục phát hiện.

 

 

Sâm Ngọc Linh tức là Sâm Việt Nam mọc ở dãy núi Ngọc Linh, thuộc tỉnh Quảng Nam và Kontum. Ngọc Linh là tên địa danh.

 

Sâm Việt Nam còn có ở bên Lào, Lai Châu, Điện Biên và Kim Bình (Trung Quốc). Chúng chỉ có ở vùng sườn tây dãy Hoàng Liên Sơn, chưa tìm thấy ở sườn đông.

 

 

Ai cũng sẽ nói Sâm Ngọc Linh. Nhưng đấy là nói theo tinh thần dân tộc. Quý vị dựa trên cơ sở nào?

 

Nếu dựa trên hàm lượng Saponin tổng hợp, thì đúng là hàm lượng saponin tổng hợp trong sâm Việt Nam cao nhất thế giới. Củ sâm trồng non cũng đạt trên 10%. Sâm rừng già, có thể hàm lượng saponin lên đến hơn 20%. Trong dược liệu, hàm lượng chất thường chiếm 1-2%, nhưng củ sâm Việt Nam thì dồi dào chất, mà lại toàn chất quý. Đó có lẽ là cơ sở đánh giá nó quý nhất thế giới, tốt nhất thế giới. Ngoài ra, duy nhất sâm Việt Nam có sự hiện diện mr2. Sâm Mỹ cũng có mr2 nhưng vô cùng thấp, ko đáng kể. Có lẽ, đó cũng là cơ sở để đánh giá nó quý.

 

Nhưng, nếu đánh giá về giá trị thị trường, thì sâm Việt Nam không phải quý nhất.

 

Đắt nhất phải là sâm Trường Bạch của Trung Quốc. Những củ sâm hoang dã trên núi Trường Bạch thuộc tỉnh Cát Lâm, Trung Quốc, nếu 100 năm tuổi, thì giá hàng trăm tỷ đồng 1kg, thậm chí vài trăm tỉ đồng. Những củ sâm bé bằng ngón tay có giá vài tỉ là bình thường.

 

Nhân sâm Triều Tiên, Hàn Quốc khai thác hoang dã cũng vô cùng đắt đỏ. Củ sâm bằng ngón tay được đấu giá lên đến một vài trăm ngàn đô, thậm chí triệu đô.

 

Nếu xét về giá trị, thì sâm Trung Quốc đắt nhất thế giới, quý nhất thế giới. Mặc dù, những củ sâm này, đem phân tích, hàm lượng saponin tổng hợp có thể chỉ 2-3%.

 

Trong dược liệu, không thể đem hàm lượng hoạt chất ra so sánh giá trị. Bởi vì, có những chất quý máy móc cũng chưa tìm ra được. Ngay cả đông trùng hạ thảo nhiều tỷ đồng 1kg, sừng tê, cao hổ… cũng chưa tìm thấy chất gì giá trị thực sự trong đó, nhưng kinh nghiệm dân gian đã sử dụng hàng vạn năm qua.

 

 

Đây là câu hỏi cực kỳ khó. Nhưng, hiện, sâm Việt Nam ở núi Ngọc Linh gọi là sâm Ngọc Linh được coi là có giá trị cao nhất. Nhưng, tìm được sâm nguyên bản gen ở vùng núi này không đơn giản, rất hiếm, ít nên vô cùng đắt đỏ.

Cty sâm Ngọc Linh Kontum trồng và bảo tồn hơn 20 năm nay, với 700ha dự án, nhưng cũng không có nguồn sâm củ dồi dào. Hiện cty chủ yếu vẫn bảo tồn gen, cấp giống cho bà con trồng.

 

Sâm ở Nam Lào cùng dãy với núi Ngọc Linh nên cũng tương đương chất lượng.

 

Sâm Bắc Lào và sâm Lai Châu, cùng sâm Kim Bình có khí hậu, địa chất tương đương nhau, nên chất lượng tương đồng.

 

Sâm trồng trên 10 năm ở Ngọc Linh và Lai Châu, Kim Bình có hàm lượng saponin cũng tương đương nhau. Xét nghiệm định tính, định lượng, xét nghiệm gen đều cho ra kết quả như nhau, cùng thuộc về một nguồn gốc. Chính vì vậy, không thể dùng khoa học kỹ thuật để phân biệt được vùng sâm.

 

Riêng sâm trồng non, khoảng 5 năm tuổi, thì hàm lượng saponin của sâm trồng ở Lai Châu và Kim Bình thường rất cao, nhất là hàm lượng MR2 cao vượt trội so với sâm trồng ở Ngọc Linh.